Στο RIKEN Pioneering Research Institute (PRI) στην Ιαπωνία, το Εργαστήριο Βιολειτουργικής Συνθετικής Χημείας του Κατσουνόρι Τανάκα ασχολείται εδώ και καιρό με τη χρήση μεταλλικών καταλυτών για χημικές αντιδράσεις μέσα σε ζωντανούς οργανισμούς. Σε νέα μελέτη στο περιοδικό Nature Communications, η ομάδα περιγράφει μια πειραματική μέθοδο που αξιοποιεί το μονοξείδιο του άνθρακα, το οποίο παράγουν τα ίδια τα καρκινικά κύτταρα, ώστε το αντικαρκινικό φάρμακο να σχηματίζεται μέσα σε αυτά. Τα πειράματα έγιναν σε καλλιέργειες κυττάρων. Η τεχνική βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, αλλά ενδέχεται κάποτε να επιτρέψει την επίθεση στους όγκους με λιγότερες βλαβερές παρενέργειες από τις συμβατικές θεραπείες.
- Η ομάδα του Κατσουνόρι Τανάκα στο RIKEN δημοσίευσε τη μελέτη στο Nature Communications.
- Η αντικαρκινική ουσία ανιχνεύθηκε σε καρκινικά κύτταρα ήπατος, τραχήλου της μήτρας, μαστού και πνεύμονα, αλλά όχι στη μη καρκινική κυτταρική σειρά.
- Σύμφωνα με τις εργαστηριακές δοκιμές, το τοξικό φάρμακο δεν σχηματίστηκε στο αίμα.
- Στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας, ομάδα του Τόμας Γουόρντ ενεργοποίησε το χημειοθεραπευτικό επιρουβικίνη με καταλύτη ιριδίου που προσδένεται σε καρκινικά κύτταρα.
Το μονοξείδιο του άνθρακα των όγκων λειτουργεί ως σήμα
Η κλασική χημειοθεραπεία μπορεί να προκαλέσει σοβαρές παρενέργειες, επειδή η τοξική της δράση δεν περιορίζεται πάντα στους όγκους. Ο μακροπρόθεσμος στόχος της ιαπωνικής ομάδας είναι να αντικατασταθεί η απευθείας χορήγηση τοξικών φαρμάκων από σχετικά αβλαβείς ενώσεις, οι οποίες ενεργοποιούνται μόνο αφού εισέλθουν στα καρκινικά κύτταρα.
Το μονοξείδιο του άνθρακα είναι γνωστό κυρίως ως δηλητηριώδες αέριο από πηγές όπως οι βενζινοκινητήρες. Παράγεται όμως φυσικά και από πολλούς τύπους καρκινικών κυττάρων, μερικές φορές σε ασυνήθιστα υψηλές ποσότητες. Γι’ αυτό θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως βιολογικός δείκτης των καρκινικών κυττάρων, εφόσον είναι δυνατό να ανιχνευθεί.
Η ιδέα των ερευνητών ήταν να εισαγάγουν έναν μεταλλικό καταλύτη στα κύτταρα και να αφήσουν την περίσσεια μονοξειδίου στα καρκινικά κύτταρα να πυροδοτήσει μια αντίδραση που παράγει τοξική ένωση. Θεωρητικά, η αντίδραση θα γινόταν κυρίως εκεί όπου υπάρχει αρκετό αέριο, ενώ τα φυσιολογικά κύτταρα θα έμεναν ανέγγιχτα.
Η αλβουμίνη προστατεύει τον καταλύτη παλλαδίου
Η ομάδα στράφηκε στα λεγόμενα παλλαδοκυκλικά, ενώσεις που περιέχουν μέταλλο και αντιδρούν με το μονοξείδιο του άνθρακα, παράγοντας ένα οργανικό μόριο, τη φαιναθριδινόνη. Ορισμένα παράγωγά της είναι τοξικά για τα κύτταρα και χρησιμοποιούνται ήδη σε αντικαρκινικά φάρμακα.
Το εμπόδιο ήταν ότι, όταν τα παλλαδοκυκλικά εισάγονται απευθείας στα κύτταρα, ουσίες όπως η γλουταθειόνη απενεργοποιούν γρήγορα τον κεντρικό καταλύτη παλλαδίου. Οι ερευνητές έκλεισαν λοιπόν το παλλαδοκυκλικό μέσα στην αλβουμίνη, μια πρωτεΐνη που υπάρχει συνήθως στο αίμα. Ο πρωτεϊνικός αυτός φορέας επιτρέπει στο σύμπλοκο να κυκλοφορεί στην αιματική κυκλοφορία και θωρακίζει τον καταλύτη μετά την είσοδό του στα κύτταρα.
Το φάρμακο σχηματίστηκε στα καρκινικά κύτταρα, όχι στα υγιή
Αφού εντόπισαν ποιο παλλαδοκυκλικό αποδίδει τη μεγαλύτερη ποσότητα φαιναθριδινόνης, οι ερευνητές εξέθεσαν για 48 ώρες καλλιεργημένα ανθρώπινα καρκινικά κύτταρα ήπατος, τραχήλου της μήτρας, μαστού και πνεύμονα στο σύμπλοκο αλβουμίνης και παλλαδοκυκλικού. Την ίδια δοκιμή έκαναν και σε μια μη καρκινική κυτταρική σειρά.
Μετά από 48 ώρες, η φαιναθριδινόνη ανιχνεύθηκε στις καρκινικές κυτταρικές σειρές, αλλά όχι στα φυσιολογικά κύτταρα.
Στη συνέχεια η ομάδα βελτίωσε το σύστημα, ώστε η νέα ένωση να αποσπάται από τον φορέα και να κινείται ελεύθερα μέσα στο κύτταρο. Πρόσθετες τροποποιήσεις επέτρεψαν τον σχηματισμό ενός ιδιαίτερα τοξικού παραγώγου φαιναθριδινόνης που χρησιμοποιείται ήδη σε αντικαρκινικά φάρμακα. Σε καλλιέργειες καρκινικών κυττάρων ήπατος, οι ερευνητές παρατήρησαν να σχηματίζεται η ουσία μέσα στα κύτταρα, τα οποία στη συνέχεια εμφάνισαν σημάδια βλάβης.
Σημαντικό ζήτημα ασφάλειας ήταν το μονοξείδιο του άνθρακα που υπάρχει ήδη στο αίμα, καθώς θα μπορούσε να πυροδοτήσει την αντίδραση πριν το σύμπλοκο φτάσει στον όγκο. Οι εργαστηριακές δοκιμές έδειξαν ότι το τοξικό φάρμακο δεν παράχθηκε στο αίμα. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό συμβαίνει επειδή το αέριο στην κυκλοφορία είναι σε μεγάλο βαθμό δεσμευμένο στην αιμοσφαιρίνη, την πρωτεΐνη που μεταφέρει το οξυγόνο, και σε αυτή τη μορφή δεν φαίνεται να είναι διαθέσιμο για την αντίδραση.
Στη Βασιλεία, καταλύτης ιριδίου απελευθερώνει χημειοθεραπευτικό στον όγκο
Με το ίδιο ζητούμενο, δηλαδή να δρα το φάρμακο στον όγκο και όχι στον υγιή ιστό, εργάζεται και η ομάδα του Δρ Τόμας Γουόρντ από το Τμήμα Χημείας και το Swiss Nanoscience Institute (SNI) του Πανεπιστημίου της Βασιλείας. Σε μελέτη στο Journal of the American Chemical Society, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν καταλύτη με βάση το ιρίδιο, ο οποίος προσδένεται ειδικά σε καρκινικά κύτταρα και μετατρέπει ένα «κλειδωμένο» προφάρμακο στη δραστική ουσία μέσω μιας αντίδρασης που ονομάζεται διεύρυνση δακτυλίου Buchner.
Ο καταλύτης φέρει έναν αναστολέα της πρωτεΐνης όγκου hCA IX, ο οποίος λειτουργεί σαν «ετικέτα διεύθυνσης»: οδηγεί τον καταλύτη στα καρκινικά κύτταρα που υπερεκφράζουν την hCA IX στην επιφάνειά τους. Όταν προστεθεί το προφάρμακο, ένας αρωματικός δακτύλιος διευρύνεται και απελευθερώνεται η δραστική ουσία. Σύμφωνα με την ομάδα, η αντίδραση είναι εξαιρετικά επιλεκτική και λειτουργεί ακόμη και σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις.
«Δοκιμάσαμε τη μέθοδο με τη δραστική ουσία επιρουβικίνη, έναν ευρέως χρησιμοποιούμενο χημειοθεραπευτικό παράγοντα», εξηγεί ο Δρ Ντάμιαν Γκραφ, ο οποίος έκανε την έρευνα στο πλαίσιο του διδακτορικού προγράμματος του SNI.
«Μακροπρόθεσμα, αυτή η τεχνολογία θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τον τρόπο που θεραπεύουμε τον καρκίνο», δηλώνει ο Γουόρντ.
Ο ίδιος σημειώνει ότι ο καταλύτης μπορεί να συνδυαστεί με διάφορες δραστικές ουσίες και ότι η μέθοδος θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για εφαρμογές στη βιοορθογώνια χημεία, την οποία περιγράφει ως «αναπτυσσόμενο πεδίο» που επιτρέπει χημικές αντιδράσεις σε ζωντανά συστήματα χωρίς να διαταράσσονται οι φυσικές διεργασίες. Τα επόμενα βήματα της ελβετικής ομάδας περιλαμβάνουν πρόσθετες δοκιμές σε προκλινικά μοντέλα, ώστε η μέθοδος να προετοιμαστεί για κλινική χρήση.































