Πειραματικές ρινικές σταγόνες που ανέπτυξαν ερευνητές του Πανεπιστημίου του Σίδνεϊ βελτίωσαν τη μάθηση και τη μνήμη ηλικιωμένων ποντικών, ενώ προστάτευσαν από τη γνωστική έκπτωση ποντίκια με γενετικές μεταλλάξεις που χρησιμοποιούνται ως μοντέλο της νόσου Αλτσχάιμερ. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Advanced Science.
Το εύρημα ανοίγει μια πιθανή διαδρομή χορήγησης θεραπευτικών πρωτεϊνών στον εγκέφαλο, χωρίς όμως να τεκμηριώνει ακόμη όφελος για ανθρώπους. Η ερευνητική ομάδα πρέπει να πραγματοποιήσει πρόσθετες μελέτες ασφάλειας σε ζώα προτού προχωρήσει σε δοκιμές σε ασθενείς. Κατά τη διάρκεια των πειραμάτων δεν εντοπίστηκαν σημαντικές παρενέργειες στα ποντίκια.
Ένα ιδιαίτερο στοιχείο των αποτελεσμάτων είναι ότι η προστασία της γνωστικής λειτουργίας στο μοντέλο Αλτσχάιμερ δεν συνοδεύτηκε από μείωση των πλακών αμυλοειδούς. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό υποδεικνύει ότι η προσέγγιση θα μπορούσε ενδεχομένως να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς θεραπείες που στοχεύουν αυτές τις εναποθέσεις, αντί να τις αντικαταστήσει.
Η μύτη γίνεται σημείο παραγωγής μιας πρωτεΐνης για τους νευρώνες
Η ομάδα του καθηγητή Γκρεγκ Νίλι χρησιμοποίησε τεχνολογία mRNA, αντίστοιχη με εκείνη που αξιοποιήθηκε σε εμβόλια κατά της COVID-19. Μέσα σε λιπιδικά νανοσωματίδια τοποθετήθηκαν γενετικές οδηγίες για την παραγωγή του εγκεφαλικού νευροτροφικού παράγοντα BDNF, μιας φυσικά παραγόμενης πρωτεΐνης που υποστηρίζει την επιβίωση των νευρώνων, την πλαστικότητα και τον σχηματισμό αναμνήσεων.
Οι ρινικές σταγόνες μετατρέπουν κύτταρα του ρινικού βλεννογόνου σε προσωρινές μονάδες παραγωγής της πρωτεΐνης. Οι συνδέσεις ανάμεσα στη ρινική κοιλότητα και τον εγκέφαλο προσφέρουν μια οδό παράκαμψης του αιματοεγκεφαλικού φραγμού, ο οποίος εμποδίζει πολλά φάρμακα να εισέλθουν στον εγκέφαλο.
Η χορήγηση οδηγιών mRNA, αντί της ίδιας της πρωτεΐνης, επιτρέπει στα κύτταρα να συνεχίζουν την παραγωγή της. Σε εργαστηριακές καλλιέργειες, η παραγωγή BDNF παρέμενε ανιχνεύσιμη για τέσσερις ημέρες μετά τη χορήγηση.
Αφετηρία της έμπνευσης ήταν το διήγημα επιστημονικής φαντασίας «Λουλούδια για τον Άλτζερνον» του Ντάνιελ Κιζ. Στο πραγματικό πείραμα, ωστόσο, το ζητούμενο ήταν η προστασία ή αποκατάσταση ικανοτήτων που φθίνουν με τη γήρανση και τη νόσο.
Οι δοκιμές έδειξαν όφελος χωρίς υποχώρηση των πλακών
Αρχικά, οι ερευνητές χορήγησαν τη θεραπεία σε ποντίκια ηλικίας 18 μηνών. Τα ζώα αυτά είχαν επιδόσεις παρόμοιες με νεαρά ποντίκια σε δοκιμασίες αναγνώρισης αντικειμένων, εργαζόμενης και χωρικής μνήμης. Η σωματική δραστηριότητά τους παρέμεινε χαμηλότερη, στοιχείο που υποδηλώνει ότι η καλύτερη επίδοση δεν εξηγούνταν από περισσότερη ενεργητικότητα.
Παράλληλα, στον ιππόκαμπο, περιοχή κρίσιμη για τη μάθηση και τη μνήμη, καταγράφηκαν περισσότερα κύτταρα με ενδείξεις ανάπτυξης νέων νευρώνων.
Ακολούθησαν δοκιμές στο μοντέλο Αλτσχάιμερ 5XFAD. Η χορήγηση άρχισε στην ηλικία των δύο μηνών, πριν από την αναμενόμενη έντονη γνωστική έκπτωση, και επαναλαμβανόταν δύο φορές την εβδομάδα. Στους τέσσερις μήνες, τα ποντίκια που έλαβαν τη θεραπεία είχαν καλύτερες επιδόσεις στις δοκιμασίες μνήμης από την ομάδα ελέγχου, παρότι το φορτίο πλακών αμυλοειδούς παρέμεινε αμετάβλητο.
Τα όρια παραμένουν σαφή: οι ρινικές σταγόνες δεν είχαν αξιοσημείωτη επίδραση στη γνωστική λειτουργία υγιών νεαρών ποντικών. Επιπλέον, όπως τόνισε ο Νίλι, η ανθρώπινη μύτη διαφέρει από εκείνη των ποντικών και μόνο δοκιμές σε ανθρώπους μπορούν να δείξουν αν η μέθοδος λειτουργεί και σε αυτούς.
- Οι πειραματικές ρινικές σταγόνες mRNA βελτίωσαν τη μάθηση και τη μνήμη ηλικιωμένων ποντικών.
- Στο μοντέλο Αλτσχάιμερ, η προστασία της γνωστικής λειτουργίας δεν συνοδεύτηκε από μείωση των πλακών αμυλοειδούς.
- Δεν παρατηρήθηκε αξιοσημείωτη γνωστική επίδραση σε υγιή νεαρά ποντίκια.
- Απαιτούνται πρόσθετες μελέτες ασφάλειας σε ζώα πριν από πιθανές δοκιμές σε ανθρώπους.































