Ένας από τους πιο κρίσιμους θαλάσσιους διαδρόμους του πλανήτη για το πετρέλαιο και τη ναυτιλία, το Στενό του Ορμούζ, παραμένει το κεντρικό αγκάθι στη σύγκρουση Ουάσιγκτον–Τεχεράνης. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε αργά το Σάββατο ότι αναστέλλει νέα σχεδιασμένη επίθεση κατά του Ιράν, εν αναμονή συνομιλιών για τον τερματισμό του πολέμου και την αποκατάσταση της κυκλοφορίας φορτηγών πλοίων μέσα από το στενό. Παρά την υπαναχώρηση, καμία λύση δεν φαίνεται στον ορίζοντα για το πώς θα διαχειρίζεται η διέλευση, ζήτημα που αφορά άμεσα την ενεργειακή αγορά και τους παγκόσμιους θαλάσσιους δρόμους.
- Ο Τραμπ ματαίωσε νέα επίθεση επικαλούμενος αίτημα του Ιράν και περιφερειακών χωρών, αφού συμφωνήθηκαν «τα πλαίσια μιας συμφωνίας».
- Σύμφωνα με το Fars, πολλά πλοία παρέμεναν εγκλωβισμένα στον βόρειο διάδρομο του στενού, στα ιρανικά ύδατα.
- Ο Ιρανός υπηρεσιακός υπουργός Άμυνας χαρακτήρισε τη δήλωση Τραμπ «ψυχολογικό πόλεμο», λέγοντας ότι το Ιράν δεν αιφνιδιάζεται ούτε μένει παθητικό.
Το Στενό του Ορμούζ στο επίκεντρο μιας ενεργειακής κρίσης
Το πρακτορείο Fars, που συνδέεται με τους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC), ανέφερε ότι το μεσημέρι της Κυριακής πολλά πλοία παρέμεναν εγκλωβισμένα στον βόρειο διάδρομο του στρατηγικά ζωτικού στενού, μέσα σε ιρανικά ύδατα, και ότι θα μπορούσαν να περάσουν μόνο εφόσον το επέτρεπαν οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις. Οι ιρανικές αρχές διαβεβαίωσαν ότι το ίδιο θα ισχύει και για τον νότιο θαλάσσιο διάδρομο, που περνά από τα χωρικά ύδατα του Ομάν.
Η σύγκρουση των πέντε μηνών έχει εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου και βασικών αγαθών, καθιστώντας κάθε εξέλιξη γύρω από το Ορμούζ ζήτημα με άμεσο αντίκτυπο σε καταναλωτές και ναυτιλιακές αγορές παγκοσμίως.
Πώς παρουσίασε ο Τραμπ την απόφασή του
Ανακοινώνοντας ότι δεν προχωρά στην απειλούμενη επίθεση, ο Τραμπ είπε ότι η απόφαση ήρθε έπειτα από αίτημα του Ιράν και άλλων χωρών της περιοχής, αφού είχαν συμφωνηθεί «τα πλαίσια μιας συμφωνίας». Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ανέφερε ότι η πιθανή συμφωνία θα περιλάμβανε το «άμεσο, πλήρες και ολικό ΑΝΟΙΓΜΑ ΤΟΥ ΣΤΕΝΟΥ ΤΟΥ ΟΡΜΟΥΖ και τον τερματισμό της πυρηνικής απειλής του Ιράν».
Η Τεχεράνη υποδέχθηκε με σκεπτικισμό τη δήλωση. Ο Ιρανός υπηρεσιακός υπουργός Άμυνας, Ματζίντ Εμπν-ε-Ρεζά, είπε ότι το σχόλιο Τραμπ έγινε «στο πλαίσιο ψυχολογικών επιχειρήσεων και ενός πολέμου υπολογισμών», προσθέτοντας ότι οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας θεωρούν κάθε απειλή πραγματική, ώστε «ούτε να αιφνιδιαστούμε ούτε να παραμείνουμε παθητικοί». Ήδη το Σάββατο, η ιρανική πολεμική διοίκηση προειδοποίησε ότι αμερικανικά και άλλα συμφέροντα στην περιοχή θα μπορούσαν να δεχθούν αντίποινα εάν η Ουάσιγκτον επιτεθεί σε υποδομές πολιτών, όπως εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής και πετροχημικές μονάδες.
Ένα μοτίβο απειλών και αναβολών
Η κίνηση εντάσσεται σε ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: ο Αμερικανός πρόεδρος απειλεί με μαζικά πλήγματα και στη συνέχεια τα ακυρώνει, με τις ανακοινώσεις να ανατρέπονται συχνά από νέες επιθέσεις μέσα σε μέρες ή και ώρες. Παρόμοιες αναβολές είχαν προηγηθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου, ενώ ένα μνημόνιο κατανόησης (MoU) που είχε επιτευχθεί τον Ιούνιο κατέρρευσε σε λιγότερο από έναν μήνα. Το μνημόνιο άνοιγε εν μέρει το στενό με αντάλλαγμα την άρση αμερικανικού αποκλεισμού στα νότια λιμάνια του Ιράν και μια διμηνιαία ανακούφιση από τις κυρώσεις στο πετρέλαιο· όλες οι προβλέψεις έκτοτε ανατράπηκαν.
Η Ουάσιγκτον υποστήριζε ότι το μνημόνιο επέτρεπε στα πλοία να διέρχονται από τον νότιο διάδρομο, ενώ το Ιράν επέμενε ότι η συμφωνία άφηνε τις ένοπλες δυνάμεις του αρμόδιες για τις ρυθμίσεις της διέλευσης. Οι Φρουροί της Επανάστασης συνέχισαν να πλήττουν ή να αναγκάζουν σε επιστροφή πλοία που επιχειρούσαν να χρησιμοποιήσουν τη διαδρομή κοντά στις ακτές του Ομάν.
Διπλωματική κινητικότητα και μεσολαβητές
Ο διάδοχος του σαουδαραβικού θρόνου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, μίλησε τηλεφωνικά με τον Τραμπ πριν από την ανακοίνωση, τονίζοντας —σύμφωνα με κρατικά μέσα— την ανάγκη προτεραιότητας στον διάλογο για την αποκλιμάκωση. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, είχε επικοινωνήσει το βράδυ του Σαββάτου με τον Σαουδάραβα ομόλογό του, Φαϊζάλ μπιν Φαρχάν. Στον ρόλο του μεσολαβητή έχουν εμπλακεί επίσης το Πακιστάν, το Κατάρ, το Ομάν και η Τουρκία.
Η σύγκρουση έχει επεκταθεί και στην Ερυθρά Θάλασσα και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, όπου οι σύμμαχοι του Ιράν Χούθι της Υεμένης έχουν χτυπήσει σαουδαραβικές ενεργειακές εγκαταστάσεις. Ωστόσο, η περιοχή ήταν σχετικά ηρεμότερη την Κυριακή, καθώς Ιράν και ΗΠΑ απέφυγαν νέα μεγάλα πλήγματα.
Πίεση και στο εσωτερικό του Ιράν
Στην Τεχεράνη, αρκετοί κάτοικοι εξέφρασαν κόπωση απέναντι στους διαδοχικούς κύκλους απειλών. «Δεν έδωσα ιδιαίτερη σημασία στον τελευταίο κύκλο απειλών», είπε στο Al Jazeera η Ράνα, κάτοικος δυτικής Τεχεράνης. «Έχω άγχος ότι θα χτυπήσουν ξανά σύντομα αστικά κέντρα, αλλά δεν έχουμε επιλογή για το τι θα γίνει».
Παράλληλα, το Ιράν αντιμετώπιζε ήδη πριν από τον πόλεμο χρόνιο πληθωρισμό, ενεργειακές κρίσεις και οικονομικά προβλήματα, συνδεδεμένα τόσο με εσωτερική κακοδιαχείριση όσο και με τις αμερικανικές κυρώσεις. Η κυβέρνηση παλεύει με σοβαρή δημοσιονομική στενότητα, με κρατικά μέσα να δείχνουν τον πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν να πραγματοποιεί τηλεφωνική επικοινωνία για το γιατί δεν έχουν πληρωθεί αυτόν τον μήνα πανεπιστημιακοί καθηγητές και προσωπικό.
Πιστεύετε ότι η νέα αναβολή του Τραμπ μπορεί να οδηγήσει σε σταθερή συμφωνία για το Ορμούζ ή πρόκειται για άλλη μια προσωρινή εκεχειρία; Μοιραστείτε τη γνώμη σας.
