Το ανοσοποιητικό σύστημα των μακροβιότερων ανθρώπων του πλανήτη ίσως να μην «σβήνει» σταδιακά με την ηλικία, αλλά αντίθετα να παραμένει σε εγρήγορση. Σύμφωνα με μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου της Οσάκα, που δημοσιεύθηκε στις 19 Αυγούστου στο περιοδικό Cell Reports, οι υπεραιωνόβιοι —όσοι δηλαδή έχουν ξεπεράσει τα 110 έτη— εμφανίζουν αφθονία ενός σπάνιου τύπου ανοσοκυττάρων, των κυτταροτοξικών Τ-λεμφοκυττάρων CD4 (CD4 CTLs), τα οποία είναι γνωστό ότι εντοπίζουν και σκοτώνουν καρκινικά κύτταρα. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι αυτή η αφθονία μπορεί να συνδέεται με την εξαιρετική τους μακροζωία.
- Το ποσοστό των κυττάρων CD4 CTL αυξανόταν με την ηλικία: από 4% στους 70-99 ετών, σε 9,6% στους 100-109 και σε 17,6% στους άνω των 110.
- Η μελέτη ανέλυσε δείγματα αίματος από 28 ενήλικες σε τρεις ηλικιακές ομάδες.
- Οι ερευνητές τονίζουν ότι τα ευρήματα είναι προκαταρκτικά και δεν αποδεικνύουν ότι τα κύτταρα αυτά προλαμβάνουν τον καρκίνο ή παρατείνουν τη ζωή.
Πώς έφτασε η ομάδα σε αυτή τη μελέτη
Τα κύτταρα CD4 CTL είναι ένας ασυνήθιστος και σχετικά σπάνιος πληθυσμός Τ-λεμφοκυττάρων. Σε προηγούμενη εργασία, η ίδια ερευνητική ομάδα τα είχε αναγνωρίσει ως χαρακτηριστικό «κυτταρικό αποτύπωμα» των υπεραιωνόβιων. Με τη νέα μελέτη θέλησαν να ποσοτικοποιήσουν πώς μεταβάλλονται αυτά τα κύτταρα καθώς μεγαλώνουμε.
Το ανθρώπινο ανοσοποιητικό διαθέτει εξειδικευμένα κύτταρα που, όταν το σώμα αντιμετωπίζει απειλή, πολλαπλασιάζονται σε μια διαδικασία που ονομάζεται κλωνική επέκταση, ώστε να ενισχύσουν την άμυνα. Το ερώτημα ήταν κατά πόσον αυτός ο μηχανισμός εξακολουθεί να λειτουργεί —ή και να ενισχύεται— στα άκρα όρια της ανθρώπινης ηλικίας.
Τι έδειξαν τα δείγματα αίματος
Οι ερευνητές συγκέντρωσαν δείγματα από 28 ενήλικες, χωρισμένους σε τρεις ομάδες: οκτώ άτομα ηλικίας 70 έως 99 ετών, δέκα ηλικίας 100 έως 109 και δέκα άνω των 110. Ο μικρός αριθμός συμμετεχόντων είναι, όπως εξηγεί ο επικεφαλής της μελέτης Kosuke Hashimoto, σχετικός: σύμφωνα με την εθνική απογραφή της Ιαπωνίας υπάρχουν μόλις περίπου 150 υπεραιωνόβιοι στη χώρα, «οπότε οι δέκα αποτελούν σημαντικό αριθμό».
Η ανάλυση έδειξε ότι το ποσοστό των CD4 CTL ως προς το σύνολο των Τ-λεμφοκυττάρων αυξανόταν σταθερά με την ηλικία. Παρότι η επέκταση φαίνεται να ξεκινά γύρω στα 100 έτη, το φαινόμενο δεν ήταν αποκλειστικό των αιωνόβιων: ένας συμμετέχων κάτω των 100 εμφάνιζε το υψηλότερο ποσοστό τέτοιων κυττάρων.
Εξετάζοντας τους υποδοχείς των Τ-κυττάρων, η ομάδα διαπίστωσε ότι πίσω από την αύξηση κρύβεται η κλωνική επέκταση. Ο πιο εμφανής κλώνος αντιστοιχούσε κατά μέσο όρο στο 33,3% των CD4 CTL, ενώ σε δείγμα ενός αιωνόβιου ένας μόνο κλώνος έφτανε το 53,8%.
Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι οι πολύ ηλικιωμένοι ίσως αντιδρούν σε επίμονες ανοσολογικές απειλές. Όταν οι ερευνητές αντιπαρέβαλαν τις αλληλουχίες των κυρίαρχων κλώνων με δημόσια βάση δεδομένων, σχεδόν τρεις δεκάδες αντιστοιχίσεις ανήκαν σε ανθρώπους με καρκίνο —συγκεκριμένα πνεύμονα, μαστού και ήπατος. Καθώς κανένας από τους συμμετέχοντες δεν είχε διαγνωστεί με αυτούς τους καρκίνους, η ομάδα υπέθεσε ότι η επέκταση των CD4 CTL μπορεί να αντανακλά πρώιμες ανοσολογικές αντιδράσεις. Σημαντικό είναι επίσης ότι τα κύτταρα δεν παρουσίαζαν σημάδια «εξάντλησης», δηλαδή μειωμένης ικανότητας εξόντωσης καρκινικών ή μολυσμένων από ιούς κυττάρων.
Γιατί έχει σημασία και τι επιφυλάσσει το μέλλον
«Η γήρανση του ανοσοποιητικού δεν είναι απλώς μια διαδικασία παρακμής», σημειώνει ο Hashimoto. «Η επιλεκτική επέκταση ορισμένων Τ-κυττάρων υποδηλώνει ότι, ακόμη και σε ακραίες ηλικίες, το ανοσοποιητικό μπορεί να συνεχίζει να προσαρμόζεται.» Αν οι επιστήμονες κατανοήσουν γιατί τα κύτταρα αυτά πολλαπλασιάζονται σε ορισμένους πολύ ηλικιωμένους και τι ακριβώς στοχεύουν, θα μπορούσαν —σε βάθος χρόνου— να αναζητήσουν τρόπους αναπαραγωγής αυτής της ευεργετικής ανοσοαπόκρισης και σε άλλους.
Οι ίδιοι οι ερευνητές τονίζουν πάντως ότι τα στοιχεία παραμένουν προκαταρκτικά. Η μελέτη εστίασε αποκλειστικά στα Τ-κύτταρα που κυκλοφορούν στο αίμα και δεν αποδεικνύει ότι η αφθονία CD4 CTL προλαμβάνει τον καρκίνο ή προκαλεί μακροζωία. Το επόμενο βήμα, όπως λέει ο Hashimoto, είναι να μελετηθεί η συμπεριφορά αυτών των κυττάρων μέσα στους ανθρώπινους ιστούς.
Τα ευρήματα συνδέονται με άλλες πρόσφατες παρατηρήσεις για τους μακροβιότερους ανθρώπους. Ο Manel Esteller, του Ερευνητικού Ινστιτούτου Sant Pau στη Βαρκελώνη, ο οποίος μελέτησε τη Μαρία Μπρανιάς Μορέρα —τη γηραιότερη γυναίκα στον κόσμο πριν πεθάνει το 2024 σε ηλικία 117 ετών και 168 ημερών— σχολιάζει ότι οι υπεραιωνόβιοι φαίνεται να είναι «εμπλουτισμένοι» σε ανοσοκύτταρα που επιτίθενται σε απειλές. «Η Μαρία πέρασε πολλές λοιμώξεις αλλά τις αντιμετώπισε όλες», αναφέρει, σημειώνοντας ότι ήταν το γηραιότερο γνωστό άτομο στην Ισπανία που νόσησε από κορονοϊό, χωρίς όμως να εμφανίσει συμπτώματα.
Πιστεύετε ότι η κατανόηση του ανοσοποιητικού των υπεραιωνόβιων μπορεί κάποια μέρα να αλλάξει τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τη γήρανση; Πείτε μας τη γνώμη σας.
