«Αποκαλύψαμε μια κρυμμένη τάξη μέσα σε αυτή τη διαταραχή». Με αυτή τη φράση ο νευροεπιστήμονας Δρ Devon Stoliker συνοψίζει ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα μιας πρωτοποριακής μελέτης του Πανεπιστημίου Monash της Αυστραλίας για την ψιλοκυβίνη, τη δραστική ουσία των «μαγικών» μανιταριών. Η πενταετής έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, αποτελεί τη μεγαλύτερη μελέτη νευροαπεικόνισης των οξέων επιδράσεων της ψιλοκυβίνης που έχει διεξαχθεί σε ένα μόνο κέντρο και εξετάζει πώς το περιβάλλον και η εμπειρία διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρίνεται ο εγκέφαλος.
- Μελετήθηκαν 62 υγιείς ενήλικες που έλαβαν ψιλοκυβίνη, στο μεγαλύτερο σύνολο δεδομένων νευροαπεικόνισης του είδους από ένα κέντρο.
- Η «αναδιοργάνωση» των εγκεφαλικών δικτύων ήταν ισχυρότερη σε όσους είχαν πιο θετική εμπειρία.
- Το πλαίσιο —ανάπαυση, μουσική, διαλογισμός ή ταινία— επηρέαζε τα εγκεφαλικά μοτίβα.
- Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature.
Τα ψυχεδελικά θεωρούνται εγγενώς «χαοτικά», καθώς διαλύουν το όριο ανάμεσα στον εαυτό και το περιβάλλον, σπέρνοντας διχόνοια στην εγκεφαλική αρμονία. Πολλοί περιγράφουν τα αποτελέσματα ως βαθιά μεταμορφωτικά. Παρά τα χρόνια έρευνας, ωστόσο, παραμένει ασαφές πώς αναδύεται μια νέα τάξη μέσα από αυτό που ουσιαστικά είναι μια κατάρρευση της νευρολογικής ισορροπίας.
Οι ερευνητές εντόπισαν δομή εκεί που φαινόταν χάος
«Υπό την επίδραση της ψιλοκυβίνης, τα εγκεφαλικά δίκτυα που μας βοηθούν να επεξεργαζόμαστε τον εσωτερικό μας κόσμο και τον κόσμο γύρω μας έγιναν λιγότερο διακριτά, αλλά αναδιοργανώθηκαν σε μοτίβα που αντανακλούσαν αυτό που βίωναν οι άνθρωποι», εξηγεί ο Stoliker, πρώτος συγγραφέας της μελέτης και ερευνητής στο Turner Institute for Brain and Mental Health. «Αυτό ήταν εντονότερο στους ανθρώπους που είχαν πιο θετικές ψυχεδελικές εμπειρίες και ένιωθαν λιγότερο αποκομμένοι από τον κόσμο γύρω τους.»
Η ψιλοκυβίνη, όπως τα περισσότερα ψυχεδελικά, δρα μέσω αλληλεπίδρασης με έναν συγκεκριμένο τύπο υποδοχέα σεροτονίνης, ο οποίος πυροδοτεί τόσο τις χαρακτηριστικές παραισθήσεις και την ευφορία όσο και τη νευρωνική πλαστικότητα. Αυτή η ικανότητα να αποδομεί και να ανοικοδομεί κρίσιμα δίκτυα του εγκεφάλου την καθιστά ελκυστικό θεραπευτικό εργαλείο για καταστάσεις όπως η κατάθλιψη, το μετατραυματικό στρες και το άγχος.
Το περιβάλλον δεν είναι απλό φόντο, τονίζουν οι επιστήμονες
Ένα κεντρικό εύρημα αφορά τον ρόλο του πλαισίου. Μετά τη λήψη της ουσίας, οι συμμετέχοντες παρακολούθησαν για λίγα λεπτά μια ταινία, ακολούθησε ανάπαυση, καθοδηγούμενος διαλογισμός και μουσική, με κλειστά μάτια. «Τα μοτίβα άλλαζαν ανάλογα με το αν οι συμμετέχοντες ξεκουράζονταν, άκουγαν μουσική, διαλογίζονταν ή έβλεπαν μια ταινία», λέει ο επικεφαλής ερευνητής, καθηγητής Adeel Razi.
«Αυτό δείχνει ότι το πλαίσιο δεν είναι απλώς φόντο της ψυχεδελικής εμπειρίας. Αυτό που κάνει και στο οποίο εστιάζει ένα άτομο διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρίνεται ο εγκέφαλός του», σημειώνει ο Razi.
Το εύρημα αυτό ενισχύει, σύμφωνα με τους ερευνητές, τον λόγο για τον οποίο το περιβάλλον και η εμπειρία κατά τη διάρκεια της συνεδρίας έχουν σημασία στη θεραπεία. Όπως εξηγεί ο Stoliker, «αυτό που κάνει τα ψυχεδελικά ασυνήθιστα είναι ότι η ίδια η εμπειρία μπορεί να αποτελεί ουσιαστικό μέρος του τρόπου με τον οποίο η θεραπεία παράγει διαρκή ψυχολογική αλλαγή».
Η τεχνητή νοημοσύνη μέτρησε την ατομική ανταπόκριση
Η μελέτη συνέκρινε σαρώσεις EEG και λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας 62 υγιών ενηλίκων πριν και μετά τη λήψη ψιλοκυβίνης — κανένας τους δεν είχε ξαναδοκιμάσει ψυχεδελικά. Χρησιμοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη, οι ερευνητές μπόρεσαν να μετρήσουν την αναδιοργάνωση σε κάθε άτομο ξεχωριστά, κάτι που ξεπερνά τα όρια προηγούμενων μελετών που κατέγραφαν μόνο τον μέσο όρο μιας ομάδας.
«Οι άνθρωποι που παρουσίασαν ισχυρότερη αναδιοργάνωση ανέφεραν επίσης μεγαλύτερες θετικές ψυχολογικές αλλαγές την επόμενη ημέρα», σημειώνει ο Stoliker. Οι ερευνητές συνδέουν το φαινόμενο με τις λεγόμενες εμπειρίες «διάλυσης του εγώ», όπου εξασθενεί το όριο ανάμεσα στον εαυτό και τον κόσμο. «Το όριο ανάμεσα στον εαυτό και τον κόσμο μπορεί να μην είναι σταθερό. Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι τα εγκεφαλικά συστήματα διατηρούν ενεργά αυτή τη διάκριση, και η ψιλοκυβίνη μπορεί προσωρινά να τη διαλύσει», προσθέτει.
Τι σημαίνει αυτό για τη θεραπεία
Η δυνατότητα μέτρησης της ατομικής ανταπόκρισης θα μπορούσε να έχει σημαντικές συνέπειες. «Αν μεταφερθεί σε ασθενείς, αυτό θα μπορούσε τελικά να βοηθήσει τους κλινικούς γιατρούς να κατανοήσουν πώς ανταποκρίνεται κάποιος και να προβλέψουν ποιος είναι πιο πιθανό να ωφεληθεί», εκτιμά ο Razi. Ο ίδιος υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι το κρίσιμο ερώτημα «δεν είναι αν [τα ψυχεδελικά] θα αντικαταστήσουν τις υπάρχουσες θεραπείες, αλλά ποιοι ασθενείς ωφελούνται, υπό ποιες συνθήκες και πόσο αξιόπιστα».
Το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό: η Αυστραλία είναι η πρώτη χώρα στον κόσμο που νομιμοποίησε την ψιλοκυβίνη για την ανθεκτική στη θεραπεία κατάθλιψη και την ουσία MDMA για το μετατραυματικό στρες, ενώ οι ΗΠΑ και άλλες χώρες εξετάζουν παρόμοιες προσεγγίσεις. «Καθώς αυτές οι χώρες στρέφονται σε εμάς για καθοδήγηση, η έρευνα από το Monash θα προσφέρει κρίσιμα στοιχεία για ασφαλή και αποτελεσματική εφαρμογή», λέει ο Razi.
Το επόμενο βήμα, σύμφωνα με τους ερευνητές, είναι να διαπιστωθεί αν οι ατομικές εγκεφαλικές «υπογραφές» μπορούν να γενικευτούν αρκετά ώστε να προβλέπουν ουσιαστική θεραπευτική αλλαγή.
Πιστεύετε ότι οι ελεγχόμενες ψυχεδελικές θεραπείες θα πρέπει να ενταχθούν στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης και του μετατραυματικού στρες; Μοιραστείτε την άποψή σας.
