Μια παγκόσμια στροφή προς υγιεινότερες δίαιτες, αποδοτικότερη γεωργία και δραστικά λιγότερη σπατάλη τροφίμων θα μπορούσε να μειώσει έως και 85% τις καθαρές εκπομπές CO2 από αλλαγές στη χρήση γης έως το 2050, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2020. Αυτό είναι το κεντρικό συμπέρασμα νέας ανάλυσης που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature από ερευνητές της London School of Hygiene & Tropical Medicine (LSHTM), του Πανεπιστημίου Cornell και δέκα ομάδων μοντελοποίησης. Οι ερευνητές εξέτασαν τι θα συνέβαινε αν ο κόσμος ακολουθούσε έναν μετασχηματισμό του συστήματος τροφίμων παρόμοιο με αυτόν που προτείνει η Επιτροπή EAT-Lancet του 2025.
- Οι εκπομπές από αλλαγές χρήσης γης θα μπορούσαν να είναι 85% χαμηλότερες έως το 2050 σε σχέση με το 2020.
- Η αξία της κτηνοτροφικής παραγωγής θα μπορούσε να πέσει κατά 42% (630 δισ. δολάρια) έναντι του 2020.
- Η αξία λαχανικών, φρούτων, ξηρών καρπών και οσπρίων θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 57% (890 δισ. δολάρια).
- Η μελέτη εκτιμά έως 400 εκατομμύρια λιγότερα μηρυκαστικά ζώα παγκοσμίως.
Σύμφωνα με τη μοντελοποίηση, η εφαρμογή αυτών των συστάσεων θα μπορούσε να μειώσει τη χρήση γεωργικής γης έως και 6% σε σχέση με τις τρέχουσες τάσεις. Παράλληλα, η συνολική αξία της κτηνοτροφικής παραγωγής θα μπορούσε να υποχωρήσει κατά 42%, ή 630 δισεκατομμύρια δολάρια, σε σύγκριση με το 2020.
Λιγότερα κοπάδια, περισσότερες φυτικές τροφές
Οι μεγαλύτερες αλλαγές θα αφορούσαν την παραγωγή μηρυκαστικών ζώων — βοοειδών κρεατοπαραγωγής, προβάτων και αιγών. Έως το 2050, η παγκόσμια αξία του κλάδου αυτού θα μπορούσε να μειωθεί κατά περίπου 70% (274 δισ. δολάρια), με περίπου 400 εκατομμύρια λιγότερα μηρυκαστικά σε σχέση με το 2020.
Στον αντίποδα, η φυτική παραγωγή θα κινούνταν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η συνολική αξία λαχανικών, φρούτων, ξηρών καρπών και οσπρίων θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 57%, δηλαδή 890 δισεκατομμύρια δολάρια. Τα όσπρια — φασόλια, μπιζέλια, φακές, ρεβίθια — αποτελούν σημαντικές πηγές πρωτεΐνης και φυτικών ινών και γενικά απαιτούν λιγότερους πόρους για την παραγωγή τους από πολλές ζωικές τροφές.
Τι σημαίνει η “αλλαγή χρήσης γης” για το κλίμα
Η αλλαγή χρήσης γης περιλαμβάνει δραστηριότητες όπως η αποψίλωση δασών, η μετατροπή λιβαδιών ή η αποξήρανση υγροτόπων για τη δημιουργία γεωργικής γης. Οι διεργασίες αυτές μπορούν να απελευθερώσουν μεγάλες ποσότητες αποθηκευμένου άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Οι καθαρές εκπομπές συνυπολογίζουν τόσο τον άνθρακα που απελευθερώνεται όσο και αυτόν που απορροφάται μέσω των μεταβολών στη χρήση γης.
Η Επιτροπή EAT-Lancet του 2025, στην οποία στηρίζεται το σενάριο, κατέληξε ότι μια παγκόσμια μετάβαση σε υγιεινές δίαιτες θα μπορούσε να αποτρέψει 15 εκατομμύρια πρόωρους θανάτους ετησίως. Προηγούμενες έρευνες έχουν εκτιμήσει ότι το παγκόσμιο σύστημα τροφίμων δημιουργεί κρυφό κόστος 10 έως 20 τρισεκατομμυρίων δολαρίων τον χρόνο — από δαπάνες υγείας μέχρι περιβαλλοντικές ζημιές — με το μεγαλύτερο μέρος να συνδέεται με ανθυγιεινές δίαιτες.
Μια ριζική αναταραχή για τους αγρότες
Ο επικεφαλής συγγραφέας Dr. Matt Gibson, που ξεκίνησε την έρευνα στο Cornell πριν μεταβεί στο LSHTM, τόνισε πως ο μετασχηματισμός των συστημάτων τροφίμων θα προσέφερε τεράστια οφέλη στην υγεία και το περιβάλλον, αλλά θα οδηγούσε και σε θεμελιώδεις αλλαγές στην παγκόσμια γεωργία, επηρεάζοντας τις ζωές εκατομμυρίων παραγωγών.
«Αντί να χρησιμοποιηθούν αυτά τα αποτελέσματα ως δικαιολογία για αδράνεια, είναι κρίσιμο οι κυβερνήσεις να αντεπεξέλθουν στην πρόκληση και να πάρουν δύσκολες αποφάσεις για το καλό της υγείας μας και του πλανήτη», δήλωσε ο Gibson.
Ο συν-συγγραφέας Daniel Mason-D’Croz από το Cornell υπογράμμισε ότι τα σενάρια δεν πρέπει να θεωρηθούν πρόβλεψη, αλλά χρήσιμος πρώιμος οδηγός για το πού θα προκύψουν προκλήσεις και ευκαιρίες. «Ένας μετασχηματισμός τέτοιου μεγέθους δεν μπορεί να ξεκινήσει το 2050», σημείωσε, εξηγώντας ότι η μοντελοποίηση προοπτικής βοηθά στη λήψη αποφάσεων σήμερα.
Ανομοιόμορφες επιπτώσεις ανά περιοχή
Οι οικονομικές συνέπειες θα διέφεραν σημαντικά μεταξύ χωρών. Στις ΗΠΑ, η συνολική αξία της γεωργικής παραγωγής θα μπορούσε να πέσει κατά 21% (76 δισ. δολάρια) έως το 2050, με τη φυτική παραγωγή να αυξάνεται 20% (40 δισ.) και την κτηνοτροφική να υποχωρεί 73% (116 δισ.).
Η Ινδία θα μπορούσε να έχει πολύ διαφορετική πορεία, με τη συνολική αξία της γεωργικής παραγωγής να αυξάνεται 46% (198 δισ. δολάρια). Η Ευρώπη, από την πλευρά της, θα μπορούσε να δει τη συνολική αξία της παραγωγής να μειώνεται κατά 35% (190 δισ. δολάρια), με την κτηνοτροφία να υποχωρεί 66% (168 δισ.) και τη φυτική παραγωγή 8% (22 δισ.).
Για τον Έλληνα αναγνώστη, οι εκτιμήσεις αυτές έχουν άμεση σημασία: η Ευρώπη περιλαμβάνεται στις περιοχές όπου η κτηνοτροφία θα συρρικνωνόταν έντονα, κάτι που θα άγγιζε αγροτικές οικονομίες και διατροφικές συνήθειες βαθιά συνδεδεμένες με ζωικά προϊόντα. Οι διαφορές αυτές, όπως εξηγούν οι ερευνητές, αντανακλούν παραλλαγές στα συστήματα καλλιέργειας, τις τρέχουσες δίαιτες, το κόστος παραγωγής, τη διαθεσιμότητα γης και το εμπόριο.
Η αλλαγή των διατροφικών συνηθειών δεν θα ήταν απλή
Οι ερευνητές υπέθεσαν μια μετατόπιση των καταναλωτικών προτιμήσεων προς υγιεινές δίαιτες χωρίς κόστος — δηλαδή ότι οι άνθρωποι θα άλλαζαν οικειοθελώς αυτό που τρώνε, χωρίς να συνυπολογίζονται τα εμπόδια αυτής της αλλαγής. Πρόκειται για μια παραδοχή που, όπως αναγνωρίζει και η ίδια η μελέτη, απλοποιεί μια εξαιρετικά σύνθετη πραγματικότητα.
Θα ήσασταν πρόθυμοι να μειώσετε το κρέας στο πιάτο σας για χάρη της υγείας και του κλίματος; Πώς πιστεύετε ότι θα επηρεαζόταν η ελληνική γεωργία; Πείτε μας τη γνώμη σας στα σχόλια.
