Η εκμάθηση και χρήση περισσότερων γλωσσών ίσως συνδέεται με πιο αργή γήρανση του εγκεφάλου: σύμφωνα με έρευνα που παρουσιάστηκε στο FENS Forum 2026 της Ομοσπονδίας Ευρωπαϊκών Εταιρειών Νευροεπιστημών, οι άνθρωποι που μιλούν τέσσερις γλώσσες εμφάνισαν εγκέφαλο που φαινόταν περίπου 13 χρόνια νεότερος σε σχέση με όσους μιλούν μόνο μία. Η μελέτη, με επικεφαλής τη Δρ Lucia Amoruso του Basque Center on Cognition, Brain and Language στο Σαν Σεμπαστιάν της Ισπανίας, εστίασε σε κατοίκους της περιοχής των Βάσκων που μιλούσαν από μία έως τέσσερις γλώσσες.
- Οι δίγλωσσοι εμφάνισαν εγκέφαλο περίπου έξι χρόνια νεότερο σε σχέση με τους μονόγλωσσους.
- Οι ομιλητές τριών γλωσσών περίπου επτά χρόνια, ενώ των τεσσάρων γλωσσών περίπου 13 χρόνια νεότερο.
- Ισχυρότερη επίδραση συνδέθηκε με την πρώιμη εκμάθηση και την υψηλότερη γλωσσική επάρκεια.
Ο εγκέφαλος στηρίζεται σε δισεκατομμύρια νευρικά κύτταρα που επικοινωνούν συνεχώς μεταξύ τους. Με την πάροδο της ηλικίας οι συνδέσεις αυτές μπορεί να εξασθενούν, κάτι που συμβάλλει στην πιο αργή σκέψη και στη μείωση της μνήμης. Τα νέα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η πολυγλωσσική εμπειρία ίσως αντισταθμίζει μέρος αυτών των αλλαγών που σχετίζονται με την ηλικία.
Πώς κατασκευάστηκε το «ρολόι γήρανσης» του εγκεφάλου
Για να μετρήσουν τη γήρανση του εγκεφάλου, οι ερευνητές μελέτησαν αρχικά 728 άτομα και δημιούργησαν ένα «ρολόι γήρανσης του εγκεφάλου». Χρησιμοποίησαν τη μαγνητοεγκεφαλογραφία, μια μέθοδο που ανιχνεύει τα ασθενή μαγνητικά πεδία τα οποία παράγονται όταν είναι ενεργά τα εγκεφαλικά κύτταρα.
Στη συνέχεια αξιοποίησαν τεχνητή νοημοσύνη για να αναλύσουν πρότυπα εγκεφαλικής δραστηριότητας σε ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών, ώστε να εκτιμήσουν πώς μοιάζει η τυπική συνδεσιμότητα του εγκεφάλου σε διάφορα στάδια της ζωής. Το εργαλείο αυτό εφαρμόστηκε έπειτα σε μια ξεχωριστή ομάδα 144 ατόμων για να υπολογιστεί η «εγκεφαλική ηλικία» καθενός. Οι συμμετέχοντες μιλούσαν διαφορετικούς συνδυασμούς ισπανικών, βασκικών, γαλλικών και αγγλικών.
Η επίδραση λειτουργεί ως διαβάθμιση, όχι ως δίπολο
Συγκρίνοντας την πραγματική ηλικία των συμμετεχόντων με την εκτιμώμενη εγκεφαλική τους ηλικία, η ομάδα εντόπισε ένα σαφές μοτίβο κλιμάκωσης. «Με απλά λόγια, οι άνθρωποι που μιλούσαν περισσότερες γλώσσες έτειναν να έχουν εγκεφάλους που φαίνονταν νεότεροι από ό,τι θα περίμενε κανείς για τη χρονολογική τους ηλικία», δήλωσε η Δρ Amoruso.
«Η επίδραση δεν σχετιζόταν μόνο με τον αριθμό των γλωσσών. Η υψηλότερη γλωσσική επάρκεια και η πρωιμότερη εκμάθηση μιας δεύτερης γλώσσας συνδέονταν επίσης με πιο καθυστερημένη γήρανση του εγκεφάλου», πρόσθεσε η ερευνήτρια, εξηγώντας ότι μετράει «το βάθος και η διάρκεια της γλωσσικής εμπειρίας».
Οι ερευνητές προσάρμοσαν την ανάλυσή τους ώστε να λάβουν υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο και η εκπαίδευση. Προειδοποίησαν, ωστόσο, ότι και άλλες επιδράσεις στην υγεία του εγκεφάλου —όπως ο τρόπος ζωής και η κοινωνική δραστηριότητα— θα μπορούσαν να συμβάλλουν στις διαφορές που παρατηρήθηκαν. Καθώς πρόκειται για μελέτη συσχέτισης, τα ευρήματα δείχνουν σύνδεση και όχι απόδειξη σχέσης αιτίου-αιτιατού.
Τι σημαίνει αυτό και ποια είναι τα επόμενα βήματα
Η ομάδα, που συνεργάστηκε με ερευνητές από ιδρύματα στη Χιλή, την Αργεντινή και την Ιρλανδία, θέλει τώρα να διερευνήσει αν παρόμοια μοτίβα εμφανίζονται σε ανθρώπους με νευροεκφυλιστικές παθήσεις όπως η νόσος Αλτσχάιμερ. Σκοπεύει επίσης να εξετάσει αν η ομιλία δύο ή περισσότερων συγγενικών γλωσσών παράγει ακόμη ισχυρότερη επίδραση, καθώς η εναλλαγή μεταξύ παρόμοιων γλωσσών ίσως απαιτεί μεγαλύτερο έλεγχο.
Για τον έλληνα αναγνώστη, το εύρημα ενισχύει το επιχείρημα υπέρ της εκμάθησης ξένων γλωσσών σε κάθε ηλικία. Η καθηγήτρια Χριστίνα Δάλλα του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, πρόεδρος της επιτροπής επικοινωνίας του FENS Forum, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα, σχολίασε: «Η μελέτη αυτή υποδηλώνει ότι η εκμάθηση μιας δεύτερης, τρίτης ή τέταρτης γλώσσας θα μπορούσε να βοηθήσει τον εγκέφαλό μας να παραμείνει νεότερος για περισσότερο χρόνο, και όσο νωρίτερα ξεκινάμε, τόσο το καλύτερο».
Όπως σημείωσε, υπάρχουν πολλοί καλοί λόγοι —κοινωνικοί, πολιτισμικοί αλλά και για την υγεία του εγκεφάλου— να μαθαίνει κανείς μια ακόμη γλώσσα, «γι’ αυτό θα πρέπει να στηρίζουμε την εκμάθηση γλωσσών στο σχολείο και σε όλη τη διάρκεια της ζωής, ακόμη κι αν είναι δύσκολο».
Πόσες γλώσσες μιλάτε και σε ποια ηλικία τις μάθατε; Πιστεύετε ότι η εκμάθηση μιας νέας γλώσσας μπορεί να γίνει συνήθεια σε κάθε φάση της ζωής; Μοιραστείτε τη γνώμη και την εμπειρία σας.
