Την ώρα που η Ευρώπη ζει μία από τις χειρότερες αντιπυρικές περιόδους των τελευταίων ετών, νέα επιστημονική μελέτη προειδοποιεί ότι το χειρότερο μπορεί να είναι ακόμη μπροστά. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύεται στην επιθεώρηση Global Change Biology υπό την καθοδήγηση του Ινστιτούτου του Πότσνταμ για την Έρευνα των Κλιματικών Επιπτώσεων (PIK), με συμβολή της Εταιρείας Έρευνας Φύσης Senckenberg, οι όλο και πιο θερμές, ξηρές και ανεμώδεις συνθήκες θα επεκτείνουν σημαντικά τις περιοχές που πλήττονται από μεγάλες φωτιές. Στο δυσμενέστερο σενάριο, η ετήσια καμένη έκταση θα μπορούσε σχεδόν να τριπλασιαστεί έως το τέλος του αιώνα.
- Στο αισιόδοξο σενάριο (άνοδος περίπου 1,8°C) οι καμένες εκτάσεις αυξάνονται κατά 39% ετησίως.
- Στο απαισιόδοξο σενάριο (περίπου 3,6°C) η αύξηση φτάνει το ~192%, δηλαδή σχεδόν τριπλασιασμός.
- Η καλύτερη διαχείριση των πυρκαγιών μπορεί να περιορίσει τις καμένες εκτάσεις κατά 92% ή 72%, ανάλογα με το σενάριο.
- Φέτος έχουν καεί εκατοντάδες χιλιάδες εκτάρια, με την περίοδο να προμηνύεται από τις χειρότερες που έχουν καταγραφεί.
Ένα καλοκαίρι φωτιάς προετοίμασε το έδαφος για τη μελέτη
Η έρευνα βγαίνει στο φως σε μια στιγμή που η ήπειρος μετρά ήδη τις πληγές της. Μετά από εβδομάδες μεγάλων και φονικών πυρκαγιών σε Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Κροατία και Ελλάδα, οι φλόγες μεταφέρθηκαν και σε χώρες της βόρειας Ευρώπης, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, το Βέλγιο και η Γερμανία. Στην περιοχή των High Fens, το διασυνοριακό δάσος και υγρότοπος που ενώνει Γερμανία και Βέλγιο, κάηκαν τις τελευταίες ημέρες περίπου 3.000 εκτάρια βλάστησης.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Πληροφόρησης για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS), η φετινή περίοδος συγκαταλέγεται στις χειρότερες που έχουν καταγραφεί, με εκατοντάδες χιλιάδες εκτάρια ήδη στάχτη — γύρω στα 550.000 εκτάρια σε επίπεδο ΕΕ ως τις 12 Αυγούστου 2026, περίπου δυόμισι φορές πάνω από τον μέσο όρο 20ετίας για την ίδια περίοδο του έτους. Ρεκόρ έχουν σημειωθεί σε Βέλγιο, Γαλλία και Σλοβακία. Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για πάνω από 6.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα κατεστραμμένου δάσους και εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, ενώ ως τις αρχές Αυγούστου η ζημιά εκτιμήθηκε στα 15 δισ. ευρώ.
Τι ακριβώς βρήκαν οι ερευνητές
Η ομάδα συνέκρινε την προβλεπόμενη ετήσια καμένη έκταση για την περίοδο 2070–2100 με τα μοντελοποιημένα αποτελέσματα για την περίοδο αναφοράς 2000–2030. Στο σενάριο χαμηλών εκπομπών (SSP1-2.6), με την παγκόσμια θερμοκρασία περίπου 1,8°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, οι καμένες εκτάσεις αυξάνονται κατά 39%. Στο σενάριο υψηλών εκπομπών (SSP3-7.0), με άνοδο περίπου 3,6°C, η αύξηση εκτοξεύεται στο ~192%, δηλαδή σχεδόν τριπλάσια έκταση.
Καθοριστικό στοιχείο είναι ότι η αύξηση δεν είναι γραμμική: καθώς οι συνθήκες γίνονται θερμότερες και ξηρότερες, οι καμένες εκτάσεις μεγαλώνουν δυσανάλογα αντί να ανεβαίνουν κατά σταθερό ρυθμό για κάθε βαθμό.
«Η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη δραστηριότητα των πυρκαγιών σε ολόκληρη την Ευρώπη, καθώς οι συνθήκες με υψηλές θερμοκρασίες, ξηρασία και ισχυρούς ανέμους γίνονται ολοένα πιο έντονες», δήλωσε ο Μάικ Μπίλινγκ του PIK, πρώτος συγγραφέας της μελέτης.
Ο Μπίλινγκ σημειώνει ότι η επιδείνωση θα πλήξει περισσότερο τις περιοχές «γύρω από τη Μεσόγειο και σε μεγάλο μέρος της Δυτικής και Κεντρικής Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων περιοχών που μέχρι σήμερα δεν έχουν αντιμετωπίσει πολλές πυρκαγιές». Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, που ήδη βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των μεσογειακών πυρκαγιών, το εύρημα αυτό σημαίνει πως η πίεση στους πυροσβεστικούς μηχανισμούς και στους κατοίκους δασικών περιοχών αναμένεται να ενταθεί τις επόμενες δεκαετίες.
Πού βρισκόμαστε σε σχέση με τους κλιματικούς στόχους
Η διεθνής κοινότητα είχε συμφωνήσει να περιορίσει την υπερθέρμανση στον 1,5°C ή τουλάχιστον αρκετά κάτω από τους 2°C. Ωστόσο, οι χώρες υστερούν σημαντικά. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες εκτιμήσεις του ΟΗΕ, οι μέχρι σήμερα δεσμεύσεις των κυβερνήσεων για μείωση των εκπομπών οδηγούν σε άνοδο της θερμοκρασίας κατά 2,8°C έως το 2100 — δηλαδή κάπου ανάμεσα στα δύο σενάρια που εξέτασε η μελέτη.
Τι μπορεί να γίνει: η επένδυση στην πρόληψη
Οι ερευνητές δεν σταματούν στην προειδοποίηση. Με ένα δεύτερο υπολογιστικό μοντέλο, οι επιστήμονες του Senckenberg εκτίμησαν τι μπορεί να επιτύχει η ανθρώπινη παρέμβαση. Η συνεχής βελτίωση της διαχείρισης των πυρκαγιών θα μπορούσε να μειώσει τις καμένες εκτάσεις κατά 92% σε ένα μέλλον των 1,8°C και κατά 72% στους 3,6°C. Οι συγγραφείς προειδοποιούν όμως ότι οι εκτιμήσεις αυτές ενδέχεται να είναι υπερβολικά αισιόδοξες σε ένα πολύ θερμότερο κλίμα.
«Βλέπουμε ότι οι συνθήκες που ευνοούν τις πυρκαγιές επιδεινώνονται, επομένως χρειάζεται να αυξήσουμε τις επενδύσεις», δήλωσε ο Τόμας Χίκλερ της Εταιρείας Έρευνας Φύσης. Εκπαίδευση πυροσβεστικών πληρωμάτων, κατάλληλος εξοπλισμός και καλύτερος συντονισμός μεταξύ δασικών αρχών, φορέων προστασίας και πυροσβεστικών υπηρεσιών μπορούν, όπως λέει, «να κάνουν σημαντική διαφορά». Η συνεισφορά της ΕΕ σε προγράμματα διαχείρισης δασών και πυρκαγιών για την περίοδο 2021–2027 ανέρχεται σε περίπου 2,1 δισ. ευρώ, ενώ κατά εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας κάθε ευρώ που δαπανάται στην πρόληψη μπορεί να εξοικονομήσει έως και επτά ευρώ σε κατάσβεση και ανοικοδόμηση.
«Εάν οι πυρκαγιές γίνουν πραγματικά ακραίες, η ικανότητά μας να τις περιορίσουμε ενδέχεται να καταρρεύσει — και δεν γνωρίζουμε ακόμη πού βρίσκεται αυτό το όριο», προειδοποιεί ο Τόμας Χίκλερ της Εταιρείας Έρευνας Φύσης Senckenberg.
Το βασικό μήνυμα της μελέτης είναι διπλό: η διαχείριση των πυρκαγιών μπορεί να βοηθήσει, δεν αντικαθιστά όμως τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. «Οι επενδύσεις στη διαχείριση των πυρκαγιών μπορούν να βοηθήσουν μέχρι ένα σημείο, αλλά αν συνεχίσουμε σε μια πορεία υψηλών εκπομπών, θα εξακολουθήσουμε να βλέπουμε σημαντικές αυξήσεις στις καμένες εκτάσεις», τονίζει ο Μπίλινγκ.
Ένα φαινόμενο με παγκόσμιες διαστάσεις
Η ευρωπαϊκή εικόνα εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση ακραίων καιρικών φαινομένων. Την ίδια περίοδο, κυβερνήσεις σε διάφορες ηπείρους προετοιμάζονται για αυξημένους κινδύνους ξηρασίας, πλημμυρών, καύσωνα και πυρκαγιών, καθώς ένα ισχυρό φαινόμενο El Niño αναδιαμορφώνει τον καιρό σε μεγάλο μέρος του πλανήτη. Στην Ινδονησία, για παράδειγμα, οι αρχές αναφέρουν ότι από τις αρχές του έτους έχουν καεί περισσότερα από 200.000 εκτάρια.
Πιστεύετε ότι η Ευρώπη —και η Ελλάδα— επενδύει αρκετά στην πρόληψη των δασικών πυρκαγιών ή δίνει βάρος κυρίως στην κατάσβεση; Μοιραστείτε τη γνώμη σας στα σχόλια.
