Μια νέα ευρωπαϊκή μελέτη, με προέλευση το Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Φινλανδίας, στρέφει το ενδιαφέρον της έρευνας για την άνοια πέρα από τους νευρώνες και προς τα ανοσοκύτταρα του εγκεφάλου. Οι ερευνητές συνέκριναν κύτταρα μικρογλοίας που παρήχθησαν με τεχνολογία βλαστοκυττάρων από ασθενείς με μετωποκροταφική άνοια και από υγιείς μάρτυρες, εντοπίζοντας τόσο κοινά όσο και διακριτά χαρακτηριστικά ανάλογα με το αν η νόσος ήταν γενετικής ή σποραδικής προέλευσης. Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Stem Cell Reports, υποδεικνύουν ότι οι μηχανισμοί της νόσου ενδέχεται να διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή.
- Η μελέτη διεξήχθη από το Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Φινλανδίας και δημοσιεύθηκε στο Stem Cell Reports.
- Σε όλους τους ασθενείς παρατηρήθηκαν λιγότερα λυσοσωμικά κυστίδια στα κύτταρα μικρογλοίας σε σχέση με τους υγιείς.
- Στους φορείς της γενετικής μετάλλαξης C9-HRE καταγράφηκε αυξημένη φαγοκυτταρική δραστηριότητα.
Γιατί η μικρογλοία μπαίνει στο επίκεντρο
Στη μετωποκροταφική άνοια, ο εκφυλισμός των νευρώνων στους μετωπιαίους και κροταφικούς λοβούς του εγκεφάλου οδηγεί σε διαταραχές της συμπεριφοράς, του λόγου και της κίνησης. Ωστόσο, όλο και περισσότερα δεδομένα δείχνουν ότι στη διαδικασία της νόσου εμπλέκονται και άλλα εγκεφαλικά κύτταρα. Η μικρογλοία, τα κύτταρα που ρυθμίζουν τις φλεγμονώδεις αποκρίσεις μέσα στον εγκέφαλο, έχει προσελκύσει πρόσφατα ιδιαίτερη προσοχή ως πιθανός παράγοντας που συμβάλλει στον νευρωνικό εκφυλισμό.
Η ομάδα σύγκρινε τα χαρακτηριστικά, τη λειτουργία και τη γονιδιακή έκφραση κυττάρων μικρογλοίας από τρεις κατηγορίες: ασθενείς-φορείς της εξαπλής νουκλεοτιδικής επέκτασης C9orf72 (C9-HRE), ασθενείς με σποραδική μετωποκροταφική άνοια, και υγιείς μάρτυρες.
Ένα κοινό στοιχείο: αλλαγές στα λυσοσώματα
Σε όλα τα κύτταρα μικρογλοίας που προέρχονταν από ασθενείς παρατηρήθηκαν λιγότερα ενδοκυτταρικά λυσοσωμικά κυστίδια σε σύγκριση με τους υγιείς μάρτυρες. Τα λυσοσώματα είναι κυτταρικά οργανίδια σημαντικά, μεταξύ άλλων, για τον μεταβολισμό των πρωτεϊνών. Σύμφωνα με τους ερευνητές, το εύρημα υποδηλώνει ότι οι μεταβολές στη λειτουργία των λυσοσωμάτων ενδέχεται να αποτελούν κοινό παράγοντα της νόσου, ανεξάρτητα από το γενετικό υπόβαθρο του ασθενούς.
Αυξημένη δραστηριότητα στα κύτταρα με τη μετάλλαξη C9-HRE
Στα κύτταρα μικρογλοίας με τη μετάλλαξη C9-HRE, η αυτοφαγία και η φαγοκυτταρική δραστηριότητα —και οι δύο συνδεδεμένες με τη λειτουργία των λυσοσωμάτων— ήταν αυξημένες σε σύγκριση με εκείνα των σποραδικών ασθενών και των μαρτύρων.
«Η αυξημένη φαγοκυτταρική δραστηριότητα της μικρογλοίας μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη απώλεια συνάψεων, γεγονός που θα μπορούσε να επηρεάσει την επικοινωνία μεταξύ των νευρώνων. Αυτό διερευνάται τώρα στις τρέχουσες μελέτες μας», αναφέρει η καθηγήτρια Annakaisa Haapasalo.
Διαφορετικά προφίλ γονιδιακής έκφρασης
Οι αλλαγές στη γονιδιακή έκφραση των C9-HRE κυττάρων σε σχέση με τους μάρτυρες ήταν σχετικά μέτριες. Αντίθετα, το προφίλ γονιδιακής έκφρασης της μικρογλοίας από ασθενείς με σποραδική μετωποκροταφική άνοια διέφερε σημαντικά τόσο από τα C9-HRE κύτταρα όσο και από τους μάρτυρες.
Στα κύτταρα αυτά μειώθηκε σημαντικά η έκφραση γονιδίων σε πολλά βιολογικά μονοπάτια που σχετίζονται με βασικές κυτταρικές λειτουργίες, όπως ο μεταβολισμός του RNA, των πρωτεϊνών και της ενέργειας. Παράλληλα, η έκφραση γονιδίων που συνδέονται με τη ρύθμιση της οξείας φλεγμονώδους απόκρισης —σημαντικής για τη λειτουργία της μικρογλοίας— ήταν μεταβεβλημένη σε όλα τα κύτταρα που προέρχονταν από ασθενείς.
Τι σημαίνει αυτό για την έρευνα
Η μελέτη είναι η πρώτη που συνέκρινε κύτταρα μικρογλοίας βασισμένα σε επαγόμενα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα (iPSC) από φορείς C9-HRE και από ασθενείς με σποραδική μετωποκροταφική άνοια. Τα ευρήματα ενισχύουν την ιδέα ότι δεν πρόκειται για μία ενιαία νόσο με έναν μοναδικό μηχανισμό.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι μια μελλοντική θεραπευτική προσέγγιση που στοχεύει τη μικρογλοία ίσως χρειαστεί να προσαρμόζεται στην υποκείμενη μορφή της νόσου. Πρόκειται ωστόσο για εργαστηριακή έρευνα σε κύτταρα, και οι ίδιοι οι επιστήμονες τονίζουν ότι απαιτούνται περαιτέρω μελέτες.
«Οι διαφορές που παρατηρήθηκαν μεταξύ των κυττάρων υποδηλώνουν ότι η λειτουργία της μικρογλοίας μπορεί να μεταβάλλεται διαφορετικά σε διαφορετικούς ασθενείς με μετωποκροταφική άνοια. Ως εκ τούτου, δικαιολογείται η περαιτέρω διερεύνηση του ρόλου της μικρογλοίας στις διαδικασίες της νόσου», καταλήγει η Haapasalo.
Πιστεύετε ότι η στροφή της έρευνας προς τα ανοσοκύτταρα του εγκεφάλου μπορεί να ανοίξει νέους δρόμους για τη μετωποκροταφική άνοια; Μοιραστείτε τη γνώμη σας στα σχόλια.
