Όταν μια γαλακτοπαραγωγός αγελάδα αποβάλλει, ο κτηνοτρόφος χάνει πολύ περισσότερα από ένα αγέννητο μοσχάρι: έχει καλλιεργηθεί ζωοτροφή, έχουν χρησιμοποιηθεί γη και νερό και έχουν εκλυθεί αέρια του θερμοκηπίου κατά την εγκυμοσύνη, χωρίς όμως να προκύψει γάλα, μελλοντικό ζώο ή εισόδημα. Πάνω σε αυτή τη λογική στηρίζεται πρόσφατη επιστημονική εργασία που εξέτασε στοιχεία από συστήματα κτηνοτροφίας σε όλο τον κόσμο: η βελτίωση της υγείας των ζώων μπορεί να μειώσει τις εκπομπές αερίων που αναλογούν σε κάθε λίτρο γάλακτος ή κιλό κρέατος. Τα δεδομένα, ωστόσο, δεν θεωρούνται ακόμη αρκετά ισχυρά για την κλιματική πολιτική.
- Η πρόληψη ασθενειών μπορεί να βελτιώσει την ανάπτυξη, τη γαλακτοπαραγωγή, τη γονιμότητα και την επιβίωση των ζώων.
- Στη βόρεια Τανζανία, οι αποβολές αύξησαν τις εκπομπές ανά κιλό γάλακτος κατά 4% στις ιθαγενείς αγελάδες και 15% στις υψηλότερης απόδοσης.
- Το νέο ερευνητικό πρόγραμμα Halow θα ελέγξει πότε η βελτίωση της υγείας των ζώων αποφέρει πραγματικό κλιματικό όφελος.
Ένα από τα σημαντικότερα αέρια του θερμοκηπίου στην κτηνοτροφία είναι το μεθάνιο. Παράγεται από μικρόβια στο στομάχι της αγελάδας κατά την πέψη — το λεγόμενο εντερικό μεθάνιο — και στο μεγαλύτερο μέρος του εκπνέεται στην ατμόσφαιρα. Το σκεπτικό των ερευνητών είναι απλό: ένα πιο υγιές ζώο είναι πιο παραγωγικό, οπότε το μεθάνιο που εκπέμπει αντιστοιχεί σε περισσότερο γάλα ή κρέας, μειώνοντας τις εκπομπές ανά μονάδα προϊόντος.
Γιατί οι απώλειες ζώων μεταφράζονται σε άσκοπες εκπομπές
Η βασική ιδέα είναι ότι ένα ζώο που αρρωσταίνει, αποβάλλει ή πεθαίνει πρόωρα έχει ήδη «κοστίσει» σε πόρους και εκπομπές, χωρίς να αποδώσει τροφή. Σε προηγούμενη μελέτη σε Κένυα και Τανζανία, η ερευνητική ομάδα υπολόγισε τις επιπτώσεις της μείωσης των θανάτων μοσχαριών και των αποβολών.
Με βάση μοντελοποιημένα δεδομένα από φάρμες της βόρειας Τανζανίας, οι αποβολές αύξησαν τις εκπομπές ανά κιλό γάλακτος κατά 4% στις ιθαγενείς αγελάδες και κατά 15% στις αγελάδες υψηλότερης απόδοσης. Συνυπολογίζοντας τις απώλειες από αγελάδες και κατσίκες, η χαμένη πρωτεΐνη γάλακτος και κρέατος ισοδυναμούσε με την ετήσια κατανάλωση ζωικής πρωτεΐνης περίπου 649.000 κατοίκων της Τανζανίας.
Στη δυτική Κένυα, όπου το 16% των μοσχαριών πέθαινε μέσα στον πρώτο χρόνο ζωής — κυρίως λόγω μολύνσεων — η απώλεια πρωτεΐνης αντιστοιχούσε στην ετήσια κατανάλωση βοδινού περίπου 4,5 εκατομμυρίων Κενυατών.
Ο υποδιπλασιασμός της θνησιμότητας στο 8% μείωσε τις εκτιμώμενες εκπομπές εντερικού μεθανίου ανά κιλό βοδινού κατά 3,2%. Καθώς όμως επιβίωναν περισσότερα μοσχάρια, το κοπάδι παρήγαγε περισσότερο κρέας αλλά και περισσότερο συνολικό μεθάνιο.
Με άλλα λόγια, το αποτύπωμα κάθε κιλού μειωνόταν, ενώ οι συνολικές εκπομπές προς την ατμόσφαιρα αυξάνονταν. Αυτό, τονίζουν οι ερευνητές, δεν αποτελεί επιχείρημα υπέρ του να αφήνονται τα μοσχάρια να πεθαίνουν, αλλά υπέρ του να μετρώνται μαζί η επισιτιστική ασφάλεια, τα εισοδήματα και το κλίμα, χωρίς να θεωρείται δεδομένο ότι η βελτιωμένη αποδοτικότητα εγγυάται απόλυτη μείωση των εκπομπών.
Γιατί έχει σημασία για διαφορετικές περιοχές του κόσμου
Δεν υπάρχει ένας ενιαίος δρόμος προς μια πιο βιώσιμη κτηνοτροφία παγκοσμίως. Στις πλουσιότερες χώρες η συζήτηση επικεντρώνεται στη μείωση της υπερβολικής κατανάλωσης κρέατος και γαλακτοκομικών για τον περιορισμό των εκπομπών. Σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, όμως, η ζήτηση για γάλα, κρέας και αυγά αυξάνεται, ενώ η πρόσβαση σε ποικίλη διατροφή παραμένει άνιση.
Τα ζώα εκεί δεν προσφέρουν μόνο τροφή, αλλά και εισόδημα, αποταμίευση, κοπριά και εργατική δύναμη στη γεωργία. Η πρόληψη των θανάτων ή της χαμηλής απόδοσης μπορεί να δώσει περισσότερη τροφή και εισόδημα από πόρους που ήδη αξιοποιούνται — κάτι που, σύμφωνα με τους ερευνητές, καθιστά την υγεία των ζώων μέρος μιας πιο δίκαιης κλιματικής απάντησης, χωρίς ωστόσο να αποτελεί άδεια για ανεξέλεγκτη αύξηση του αριθμού των ζώων.
Τι θα δείξει το νέο ερευνητικό πρόγραμμα
Οι μελέτες για τις εκπομπές στην κτηνοτροφία κάνουν διαφορετικές παραδοχές και συνήθως βασίζονται σε εκτιμήσεις αντί για άμεσες μετρήσεις. Οι χώρες υπολογίζουν τις εκπομπές τους από τον αριθμό των ζώων και τυποποιημένους δείκτες, μεθοδολογία που δεν αποτυπώνει πάντα με ακρίβεια πώς η καλύτερη υγεία επηρεάζει την απόδοση, τη γονιμότητα και τη θνησιμότητα.
Πάνω σε έρευνα που υποστηρίζεται από το Global Methane Hub — διεθνή φιλανθρωπική συμμαχία περισσότερων από 20 μεγάλων κλιματικών ιδρυμάτων — αναπτύχθηκε το νέο πρόγραμμα Halow (Health Approaches for Lowering Livestock Emissions). Το πρόγραμμα, που εγκρίθηκε πρόσφατα ως μεγάλη διεθνής ερευνητική πρωτοβουλία της Global Research Alliance on Agricultural Greenhouse Gases, θα ελέγξει πότε οι βελτιώσεις στην υγεία των ζώων αποφέρουν πραγματικά κλιματικά οφέλη.
Η πλατφόρμα θα επιτρέψει τη σύγκριση παρεμβάσεων μεταξύ διαφορετικών συστημάτων εκτροφής: ποιες αποδίδουν, με τι κόστος και αν μειώνουν τις συνολικές εκπομπές ή μόνο εκείνες ανά μονάδα τροφής. Θα εξετάσει επίσης ποιος ωφελείται, ενώ οι ερευνητές σημειώνουν ότι και τα αρνητικά αποτελέσματα θα έχουν αξία.
Η υγεία των ζώων από μόνη της δεν θα λύσει το κλιματικό αποτύπωμα του κτηνοτροφικού τομέα. Το να αφήνεται όμως εκτός κλιματικής πολιτικής, καταλήγει η ανάλυση, σημαίνει ότι αγνοούνται εκπομπές που δεν παράγουν ούτε τροφή ούτε εισόδημα.
Πιστεύετε ότι η καλύτερη φροντίδα των ζώων μπορεί να αποτελέσει ρεαλιστικό εργαλείο για το κλίμα, ή η συζήτηση πρέπει να εστιάσει στη μείωση της κατανάλωσης; Μοιραστείτε την άποψή σας.
