Οι πυρκαγιές στην Αρκτική δεν είναι μια αποκλειστικά τοπική υπόθεση: το περασμένο καλοκαίρι ο καπνός από μεγάλες φωτιές στον βόρειο Καναδά διέσχισε τον Ατλαντικό και έφτασε ως την Ευρώπη, θολώνοντας τον ουρανό στην Ελβετία παρά τον κατά τα άλλα ηλιόλουστο καιρό. Μια νέα διεθνής μελέτη, με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης (UZH), δείχνει τώρα για πρώτη φορά σε παναρκτική κλίμακα ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα συνδέεται στενά με την εμφάνιση αυτών των πυρκαγιών. Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Communications Earth & Environment.
- Οι φωτιές εμφανίστηκαν 2,5 φορές συχνότερα σε περιοχές φωτισμένες από τεχνητό φως τη νύχτα σε σχέση με κλιματικά παρόμοιες, μη φωτισμένες περιοχές.
- Η μελέτη κάλυψε ολόκληρη την Αρκτική για την περίοδο 2001-2013.
- Ο καπνός από φωτιές στον βόρειο Καναδά έφτασε το περασμένο καλοκαίρι ως την Ευρώπη.
Μέχρι σήμερα, οι μεγάλης κλίμακας μελέτες για τις πυρκαγιές στην τούνδρα της Αρκτικής εστίαζαν κυρίως στην άνοδο της θερμοκρασίας και στην ξηρασία ως βασικούς παράγοντες. Ο ρόλος του ανθρώπινου παράγοντα είχε λάβει πολύ μικρότερη προσοχή, παρότι η βιομηχανική ανάπτυξη, οι οικισμοί, οι δρόμοι και άλλες υποδομές επεκτείνονται ραγδαία σε τμήματα της Αρκτικής – ιδίως σε σύνδεση με εξορυκτικές δραστηριότητες όπως η παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου και η μεταλλευτική.
Το τεχνητό φως της νύχτας ως δείκτης ανθρώπινης παρουσίας
Επειδή τα άμεσα και συνεπή δεδομένα για τις ανθρώπινες δραστηριότητες σε όλη την Αρκτική είναι δύσκολο να συγκεντρωθούν, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν το τεχνητό φως τη νύχτα ως δορυφορικό δείκτη ανθρώπινης παρουσίας – από οικισμούς έως βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Η επικεφαλής της μελέτης Gabriela Schaepman-Strub, από το Τμήμα Εξελικτικής Βιολογίας και Περιβαλλοντικών Επιστημών του UZH, συνεργάστηκε με συναδέλφους από το Goddard Space Flight Center της NASA (ΗΠΑ) και το Πανεπιστήμιο του Münster (Γερμανία).
«Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι στην Αρκτική οι φωτιές εμφανίστηκαν 2,5 φορές συχνότερα σε περιοχές φωτισμένες από τεχνητό νυχτερινό φως απ’ ό,τι σε κλιματικά παρόμοιες, μη φωτισμένες περιοχές», λέει ο Cengiz Akandil, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο UZH και πρώτος συγγραφέας της μελέτης.
Ο ίδιος διευκρινίζει ότι αυτό δεν σημαίνει πως η ανθρώπινη δραστηριότητα είναι ο μόνος παράγοντας: οι μεταβαλλόμενες συνθήκες θερμοκρασίας, υγρασίας και ξηρασίας παραμένουν καθοριστικές. Τα ευρήματα, ωστόσο, δείχνουν ότι και ο άνθρωπος παίζει σημαντικό ρόλο, ενώ η συχνότητα των πυρκαγιών ήταν υψηλότερη όσο πλησιάζει κανείς σε φωτισμένες περιοχές.
Όπως σημειώνει ο Miguel Román, αναπληρωτής διευθυντής για την Ατμόσφαιρα και τα Συστήματα Δεδομένων στο NASA Goddard και συν-συγγραφέας, οι παρατηρήσεις της Γης είναι πιο ισχυρές όταν βοηθούν τους επιστήμονες να κατανοήσουν πώς αλληλεπιδρούν οι περιβαλλοντικές συνθήκες και η ανθρώπινη δραστηριότητα. «Η μελέτη υπογραμμίζει τη σημασία μιας διεπιστημονικής επιστήμης του συστήματος Γη που περιλαμβάνει τα ανθρώπινα συστήματα ως μέρος του διασυνδεδεμένου συνόλου», λέει.
Μεγάλες περιφερειακές διαφορές και ο ρόλος της πρόληψης
Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης μεγάλες περιφερειακές διαφορές στην εμφάνιση φωτιών κοντά σε φωτισμένες περιοχές. Αυτό υποδηλώνει ότι η διαχείριση, τα μέτρα πρόληψης και οι δυνατότητες πυρόσβεσης μπορεί να εξηγούν εν μέρει τις διαφορές αυτές. «Καλύτερη πρόληψη και διαχείριση γύρω από οικισμούς, βιομηχανικές εγκαταστάσεις, δρόμους και άλλες φωτισμένες περιοχές θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο ανάφλεξης και να περιορίσει τις ζημιές», εξηγεί ο Akandil.
Για τις κοινότητες της Αρκτικής, τα ευρήματα έχουν άμεση σημασία. Οι φωτιές μπορούν να απειλήσουν κατοικίες, υποδομές, οδικά δίκτυα, τη δημόσια υγεία και τα μέσα διαβίωσης, καθώς και τοπία πολιτισμικής αξίας και ευαίσθητα οικοσυστήματα. Μπορούν ακόμη να επιταχύνουν το λιώσιμο του μόνιμα παγωμένου εδάφους (permafrost) και να μετατρέψουν τα οικοσυστήματα της τούνδρας σε νέες, πιο επιρρεπείς στη φωτιά καταστάσεις.
Γιατί αφορά και τον αναγνώστη μακριά από τον Βορρά
Καθώς οι πυρκαγιές της Αρκτικής απελευθερώνουν άνθρακα και μπορούν να επιταχύνουν την υποβάθμιση του permafrost, συμβάλλουν σε μηχανισμούς ανατροφοδότησης που επηρεάζουν το παγκόσμιο κλίμα. Η εικόνα του θολού ουρανού στην Ελβετία δείχνει πρακτικά ότι ο αντίκτυπος ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της περιοχής – κάτι που καθιστά τη διαχείριση του κινδύνου ζήτημα ταυτόχρονα τοπικό και παγκόσμιο.
«Καθώς η ανάπτυξη στην Αρκτική συνεχίζεται και οι κλιματικές συνθήκες γίνονται πιο ευνοϊκές για τις φωτιές, η ενσωμάτωση της πρόληψης στον χωροταξικό σχεδιασμό, στις βιομηχανικές λειτουργίες και στην προστασία των κοινοτήτων θα γίνεται όλο και πιο κρίσιμη», καταλήγει η Schaepman-Strub.
Πιστεύετε ότι ο ανθρώπινος παράγοντας πρέπει να μπει στο επίκεντρο των πολιτικών προστασίας από τις πυρκαγιές; Πείτε μας τη γνώμη σας στα σχόλια.
